Lokale superapp: de 15-minutenstad als katalysator voor een nieuw paradigma in de platformeconomie

Inleiding

In de wereldwijde digitale economie zijn superapps uitgegroeid tot de meest typerende vorm van de platformeconomie. Van WeChat tot Uber: deze apps integreren uiteenlopende diensten zoals sociale netwerken, betalingen, mobiliteit en bezorging in één interface en bouwen via netwerkeffecten sterke marktbarrières op. Wanneer deze superapps echter winstmaximalisatie als kernmotief hebben, wordt de spanning met de doelstellingen voor duurzame stedelijke ontwikkeling steeds duidelijker. In mei 2024 presenteerde een academisch artikel gepubliceerd in *Frontiers in Sustainable Cities* een disruptief concept: door de publieke sector geleide "lokale superapps" (Local Super Apps) die het concept van de 15-minutenstad (15-minute City) diepgaand integreren met mobiliteit-als-functie (Mobility-as-a-Feature, MaaF), en zo een geheel nieuw pad bieden voor stedelijk bestuur en de platformeconomie in het digitale tijdperk. De studie verkende ook via een gebruikersonderzoek onder 1019 respondenten de voorkeuren van het publiek voor geïntegreerde diensten. Dit concept gaat niet alleen over het ontwerp van slimme steden, maar zal ook de bedrijfsmodellen, de concurrentielogica en het datagovernanceparadigma van de platformeconomie hervormen.

De platformmatige uitbreiding van superapps

Superapps zijn geen nieuw fenomeen. In Azië zijn sociale platforms zoals WeChat, KakaoTalk en LINE al lang geëvolueerd tot digitale toegangspoorten tot het dagelijks leven die communicatie, betalingen, winkelen en mobiliteit in één verenigen. In de mobiliteitssector vertonen de expansieroutes van bedrijven als Uber, Bolt, Grab en Didi ook een opvallend "platformmatig" karakter. Deze bedrijven zijn oorspronkelijk begonnen met taxidiensten, maar hebben hun activiteiten inmiddels uitgebreid naar maaltijdbezorging, vrachtlogistiek, financiële diensten en zelfs reisreserveringen. Hensher en Hietanen noemen deze trend "mobiliteit-als-functie" (MaaF): het overstijgen van één enkele vervoerswijze en het integreren van een breder scala aan levensdiensten in mobiliteitsplatforms.

Vanuit bedrijfslogica bezien is deze uitbreiding onvermijdelijk. Het kernkapitaal van platformbedrijven is gebruikersverkeer en transactiedata. Door dienstverleningsscenario's uit te breiden kunnen ze de gebruikersloyaliteit vergroten, de klantwervingskosten verlagen en via kruisverkoop de waarde van data maximaliseren. Toch roept dit door privaat kapitaal gedomineerde superappmodel ook veel zorgen op. De auteurs van het artikel wijzen erop dat de dienstontwerpen van bestaande platforms vaak gericht zijn op jonge stadsbewoners en voorbijgaan aan de behoeften van ouderen, mensen met een handicap en bewoners van afgelegen gebieden. Belangrijker nog: winstgedreven platforms kunnen onnodige vervoersvraag stimuleren, congestie en CO2-uitstoot verergeren, en zo haaks staan op de koolstofarme en nabijheidsprincipes die de 15-minutenstad voorstaat.

De integratie van de 15-minutenstad en MaaS ## 15分钟城市与MaaS的融合

Het concept van de 15-minutenstad, in 2016 geïntroduceerd door Carlos Moreno, benadrukt dat stadsbewoners binnen een straal van 15 minuten lopen of fietsen toegang moeten hebben tot alledaagse voorzieningen zoals winkels, gezondheidszorg, onderwijs en recreatie. Na de COVID-19-pandemie kreeg dit idee brede aandacht en werd het een belangrijk kader voor veerkrachtige steden en duurzame stadsplanning. Tegelijkertijd probeert Mobility as a Service (MaaS) een naadloze reiservaring te bieden door verschillende vervoerswijzen zoals openbaar vervoer, deelfietsen en rittendiensten te integreren. De daadwerkelijke resultaten van MaaS blijven echter achter bij de verwachtingen; het faillissement van het toonaangevende bedrijf MaaS Global toont aan dat een duurzaam bedrijfsmodel moeilijk te handhaven is wanneer men uitsluitend vertrouwt op marktmechanismen en betaling door gebruikers.

De kerninnovatie van het artikel is het voorstellen van een combinatie van MaaF met de 15-minutenstad om een 'lokaal superapp-model' te construeren. Dit model voorziet dat bewoners binnen een straal van 15 minuten lopen of fietsen via één app al hun dagelijkse behoeften kunnen vervullen: een afspraak maken bij de wijkkliniek, boodschappen doen bij de supermarkt, maaltijden bestellen, bioscoopkaartjes reserveren en ritten met deelfietsen of de bus plannen en betalen. Met andere woorden, het digitale platform is niet langer slechts een verzameling virtuele diensten, maar is nauw gekoppeld aan de fysieke stedelijke ruimte, en vormt een 'online-offline geïntegreerde' gemeenschapsleefomgeving.

Lokale superapp: een nieuw platformparadigma gedreven door publieke waarde

In tegenstelling tot wereldwijde superapps die streven naar schaalvergroting, benadrukken lokale superapps 'ingebedheid' en 'publiek karakter'. Het artikel stelt dat dergelijke apps door lokale overheden of publieke instellingen moeten worden ontwikkeld en gereguleerd, om ervoor te zorgen dat hun servicedoelen in lijn zijn met het stedelijk vervoersbeleid en duurzame ontwikkelingsdoelen. Dit bottom-up-model kan beter inspelen op de specifieke behoeften van lokale gemeenschappen en kan via overheidssubsidies en stimuleringsregelingen kwetsbare groepen en afgelegen gebieden bereiken, waardoor de digitale kloof wordt verkleind.

Vanuit het perspectief van de digitale economie kan de opkomst van lokale superapps de fundamentele logica van de platformeconomie veranderen. Traditionele platforms bereiken winnaar-neemt-alles via grensoverschrijdende netwerkeffecten, terwijl lokale apps hun voordeel halen uit geografische nabijheid en gemeenschapsvertrouwen. Zo kunnen kleine buurtwinkels via het platform een digitale zichtbaarheid krijgen die gelijkwaardig is aan die van grote ketens, waardoor de lokale economie wordt gestimuleerd. Tegelijkertijd worden de mobiliteits- en consumptiegegevens die het platform verzamelt een publieke stedelijke hulpbron in plaats van een privaat bedrijfsbezit.

Bedrijfsmodelobservaties: van winstonttrekking naar sociale waarde

Wat betreft het bedrijfsmodel moeten lokale superapps het probleem van duurzame exploitatie oplossen. Het artikel biedt geen uitgewerkte oplossing, maar wijst erop dat een sluitende begroting kan worden bereikt via overheidssubsidies, servicekosten en de deeleconomie. Belangrijker is dat het succes niet uitsluitend moet worden afgemeten aan commerciële opbrengsten, maar dat omgevingsvoordelen, sociale inclusiviteit en servicekwaliteit als kernindicatoren moeten gelden. Dit biedt een nieuw onderzoeksonderwerp voor de platformeconomie: hoe kunnen stimuleringsmechanismen worden ontworpen binnen de randvoorwaarden van publieke waarde.Een mogelijke route is het hybride model van "openbaar platform + private diensten". De platforminfrastructuur is in handen van de publieke sector en biedt open API-interfaces waarmee externe dienstverleners kunnen aansluiten; de feitelijke goederenbezorging, medische consulten, enz. kunnen echter door particuliere bedrijven worden geleverd. Dit model kan zowel de coördinerende rol van de publieke sector benutten als de innovatieve dynamiek van de markt behouden. Tegelijkertijd kan het gebruik van AI-algoritmen voor resourceplanning en vraagvoorspelling de operationele efficiëntie aanzienlijk verbeteren en technische ondersteuning bieden voor het bereiken van duurzame doelstellingen.

Marktconcurrentie en ecosysteemeffecten

De uitrol van lokale superapps zal een diepgaande impact hebben op de marktstructuur van bestaande mobiliteits- en levensserviceplatforms. Ten eerste kunnen wereldwijde platforms zoals Uber en Bolt onder concurrentiedruk komen te staan van publieke platforms. Doordat publieke platforms kunnen rekenen op beleidssteun en publiek vertrouwen, kunnen hun servicekosten lager zijn, vooral in "niet-winstgerichte" domeinen zoals openbaar vervoeraansluitingen en deelfietsen. Ten tweede zullen lokale mkb-bedrijven de belangrijkste begunstigden zijn, omdat het platform de digitale drempel verlaagt om gebruikers te bereiken en collectieve onderhandelingsmacht biedt om tegen grote platforms op te kunnen bieden.

De uitdagingen zijn echter ook aanwezig. Door de publieke sector gedomineerde platforms kunnen gebukt gaan onder bureaucratie en langzamer innoveren; ook gegevensbeveiliging en privacybescherming vereisen een zorgvuldiger institutioneel ontwerp. Bovendien, als er onvoldoende gebruikersschaal is, kan het netwerkeffect van het platform moeilijk tot stand komen en kan het in een "lege stad"-dilemma terechtkomen. Daarom zal het vinden van een balans tussen publiek bestuur en marktefficiëntie de sleutel zijn voor de toekomstige praktijk.

Data en regulering: het nieuwe front van digitaal bestuur

Het concept van lokale superapps komt precies op een keerpunt van wereldwijde versterking van digitale regulering. De EU-wet inzake digitale markten (DMA) en de wet inzake digitale diensten (DSA) zijn erop gericht de marktmacht van grote online platforms te beperken en gegevensinteroperabiliteit en eerlijke concurrentie te bevorderen. Het artikel wijst er specifiek op dat lokale superapps, die door de publieke sector worden beheerd, van nature in lijn zijn met de geest van deze regelgeving en bijdragen aan datasoevereiniteit. Het vergroot de transparantie van eigendom en gebruik van gegevens aanzienlijk en voorkomt dat particuliere platforms hun gegevensvoordeel misbruiken om monopolistisch gedrag uit te oefenen.

Belangrijker is dat dit model een proeftuin kan worden voor het toezicht op grensoverschrijdende gegevensstromen. In de EU is grensoverschrijdende gegevensoverdracht aan strikte beperkingen onderworpen. Lokale superapps lokaliseren gegevensopslag en -verwerking, waardoor nalevingsrisico's kunnen worden verminderd. Tegelijkertijd biedt het een voorbeeld voor de opbouw van stedelijke gegevensruimtes, waarbij gegevens over verkeer, consumptie, gezondheidszorg, enz. onder privacybescherming veilig kunnen worden gebruikt voor publieke besluitvorming.

Mondiale trendverkenning: het platformpad van slimme steden

Lokale superapps zijn geen op zichzelf staand academisch concept. Wereldwijd zijn verschillende steden begonnen met vergelijkbare praktijken; de Whim-app in Helsinki is bijvoorbeeld niet geslaagd, maar de lessen ervan zijn het overwegen waard. De auteurs van het artikel menen dat dit model op de lange termijn de opkomst van "platformsteden" kan bevorderen, waardoor digitale infrastructuur een onderdeel wordt van stedelijke publieke goederen. In dit proces zal de integratie van AI-commercialisering en de platformeconomie nauwer worden, maar de richting zal verschuiven van "uitbuiten van gebruikersaandacht" naar "verbetering van de levenskwaliteit".Voor Chinese ondernemingen zoals Tencent, Alibaba en ByteDance is er al volwassen ervaring opgedaan in het domein van superapps. Als deze ervaring wordt gecombineerd met thema's als de 15-minutenstad en slimme steden, zou dat nieuwe mogelijkheden voor samenwerking kunnen openen in de wereldwijde digitale transformatie van steden. Tegelijkertijd kunnen lokale overheden dit model gebruiken om gelokaliseerde digitale openbare dienstverleningsplatforms te verkennen, om zo de uitdagingen van vergrijzing en ontoereikende gemeenschapsdiensten het hoofd te bieden.

DigitalEcoNews Insight

Het introduceren van het concept van lokale superapps is in wezen een reflectie op de 'tragedie van de meent' van de platformeconomie. Wanneer een handvol techgiganten de digitale infrastructuur beheerst, kan hun winstgedreven logica sociale rechtvaardigheid en duurzaamheid uithollen. Lokale platforms die door de publieke sector worden geleid, herdefiniëren de grens tussen winst en waarde door data en algoritmen onder publiek toezicht te plaatsen. Dit idee is niet tegen de platformeconomie, maar beoogt de volwassenwording van het governance-systeem voor platforms te bevorderen. Voor bedrijven betekent dit dat concurrentie in de toekomst niet langer beperkt blijft tot schaal en snelheid, maar afhangt van het vermogen om bij te dragen aan het algemeen belang van steden en gemeenschappen. Voor stadsbestuurders biedt dit een praktisch pad om digitale strategieën en klimaatdoelen op elkaar af te stemmen. We moeten deze trend nauwlettend volgen, want het zou wel eens een van de diepgaandste institutionele innovaties van de digitale economie in het komende decennium kunnen worden.

（Informatiebron: https://www.frontiersin.org/journals/sustainable-cities/articles/10.3389/frsc.2024.1404105/full）